EN
Paratoner, binaların en yüksek noktasına yerleştirilen ve yıldırımı üzerine çekerek topraklama hattı üzerinden güvenle toprağa aktaran bir yıldırımdan korunma sistemidir. Paratoner ne demek? diye bakıldığında, halk arasındaki karşılığı yıldırımsavar ya da yıldırımlıktır. Peki paratoner tam olarak ne işe yarar, pasif ve aktif paratoner arasındaki fark nedir ve sık karıştırılan parafudr ile paratoner arasındaki fark nedir? Yazımızda bu soruları sırayla yanıtlıyoruz.
Paratoner Ne İşe Yarar ve Nasıl Çalışır?
Yıldırım düştüğünde en dirençsiz yolu arar. Paratonerin görevi, bu yolu önceden sunarak yıldırımın binaya rastgele değil, kontrol edilen bir noktaya çarpmasını sağlamaktır. Yakalama ucu yıldırımı üzerine alır, iniş iletkeni deşarj akımını aşağı taşır, topraklama ise akımı toprağa güvenle boşaltır. Böylece çatı, yapı ve içindeki insanlar yangın ve fiziksel hasardan korunur. Paratoner sistemi nedir? diye sorulduğunda akla tek bir çubuk değil, birbirine bağlı bu üç parçadan oluşan bir bütün gelmelidir. Yıldırımın yangına yol açma riski nedeniyle itfaiye, yangın ruhsatı verirken binada paratoner bulunup bulunmadığına bakar.
Pasif Paratoner Nedir?
Pasif paratoner, kendi başına akım üretmeyen, yalnızca yıldırım geldiğinde onu ileten sistemdir. İki temel biçimi vardır. Franklin çubuğu, basit bir metal uç, iniş iletkeni ve topraklamadan oluşur ve sabit bir koruma açısıyla sınırlı bir alanı korur, bu yüzden konut ve küçük yapılar için uygundur. Faraday kafesi ise binanın tamamını yatay ve düşey iletkenlerle sararak koruma sağlar. Faraday kafesi, IEC 62305 ve TS EN 62305 standartlarında en güvenilir dış yıldırımlık yöntemi kabul edilir ve geniş çatılı fabrika, kamu binası gibi yapılarda tercih edilir.
Aktif Paratoner Nedir?
Aktif paratoner, erken akış uyartımlı olarak da bilinen ESE tipi sistemdir. Ucundaki mekanizma, fırtınada atmosferin elektrik alanı yükseldiğinde bir yüksek gerilim darbesi üreterek yukarı doğru öncü boşalmayı erken başlatır ve tek uçla daha geniş bir koruma yarıçapı sağladığı ileri sürülür. Türkiye’de yaygın olarak kullanılır ve Fransız NFC 17-102 standardına göre tasarlanır. Buna karşılık aktif paratonerlerin etkinliği uzmanlar arasında tartışmalıdır ve uluslararası IEC 62305 standardı bu sistemleri kapsamına almaz. Bu nedenle sistem seçimi, pazarlama vaatlerine değil risk analizine dayanmalıdır.
Parafudr ile Paratoner Arasındaki Fark Nedir?
En sık karıştırılan iki kavramdır, ama farklı işleri yaparlar.
| Paratoner | Parafudr | |
| Görevi | Yıldırımın fiziksel çarpmasından korur | Ani aşırı gerilim darbesinden korur |
| Konumu | Binanın dışı ve çatısı | Elektrik panosu içi |
| Koruduğu | Yapı, çatı, can güvenliği | Tesisat ve elektronik cihazlar |
| Türü | Dış yıldırımlık | İç yıldırımlık |
Kısaca paratoner yapıyı yangından, parafudr ise tesisatı ve cihazları gerilim darbesinden korur. İkisi birbirinin yerini tutmaz, tamamlayıcıdır. Dış yıldırımlığı olan bir binada uygun sınıfta parafudr kullanmak da gerekir. Parafudr montajı, topraklama ölçümü ve pano tarafındaki işler uzmanlık gerektirdiğinden usta elektrikçi hizmetiyle yürütülmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Paratoner her binaya zorunlu mu?
Yüksek binalar, okullar, hastaneler, camiler, stadyumlar ve akaryakıt ile gaz tesisleri gibi yapılarda paratoner ve topraklama zorunludur. Diğer yapılarda gereklilik, konum ve yükseklik gibi etkenlere dayalı risk analizine göre belirlenir.
Paratonerin bakımı ve topraklama ölçümü ne sıklıkla yapılmalı?
Paratoner ancak topraklaması sağlamsa görevini yapar. Bu nedenle topraklama ölçümü ve sistemin gözle kontrolü düzenli aralıklarla, yaygın uygulamada yılda bir yaptırılmalıdır.
Paratoner tek başına yıldırımdan tam korur mu?
Hayır. Paratoner yalnızca binayı doğrudan çarpmadan korur. Yıldırımın tesisata sıçrayan gerilim darbesini durdurmak için ayrıca parafudr gerekir, bu yüzden iki sistem birlikte planlanır.
Konutlar için hangi paratoner sistemi uygundur?
Küçük yapılar ve konutlarda genellikle pasif Franklin çubuğu yeterli koruma sağlar. Yapının büyüklüğüne ve risk düzeyine göre doğru çözüm, standartlara uygun bir mühendislik hesabıyla belirlenmelidir.
